Lessen van S. Christina: 5 tempo tips

Heks van Vuur en Oorlog van S. Christina is nog niet zo lang uit, maar ik heb het bijna meteen besteld toen dat wel zo was. De cover trok mijn aandacht, de flaptekst intrigeerde me en toen ik gratis het eerste hoofdstuk mocht lezen, was ik echt om. Meer over wat ik precies van Heks van Vuur en Oorlog vond, vind je op Geekish.nl! Maar waarom is dit dan een boek waar ik lessen uit heb gehaald? De auteur is erg goed in het uitwerken van tijdssprongen en toevallig ben ik voor iemand aan het proeflezen die interesse heeft in tips daarover. Helaas had de auteur geen tijd voor een kort interview, dus ben ik zelf maar aan de slag gegaan.

Tip 1: hoe schrijf je tijdssprongen die de aandacht vasthouden?

Laat ik eerst een voorbeeld geven van wat een tijdssprong eigenlijk is. Het gaat namelijk om het begin van een nieuw hoofdstuk bijvoorbeeld, dat zich veel later afspeelt dat waar de lezer geëindigd is. Dus dan zou je iets kunnen zeggen als:

Donderdagavond raakte ik gewond en maandag pas was ik helemaal geheeld.

Dan is het aan de lezer zelf om de conclusie te trekken dat we nu dus bij maandag zijn aangekomen. Maar denk ook aan simpele dingen als:

Een week later was het zover en de volgende avond barstte het gevecht pas echt los.

En

Na een paar weken had ik mijn magische krachten eindelijk onder controle.

En

De weken die volgenden hield ik me bezig met nieuwe spreuken.

En

Naarmate de dagen verstreken, ondervond ik hoe lastig het is om mijn vuisten te ontvlammen.

Maar je kunt het ook ietsje moeilijker maken voor de lezer, door niet letterlijk het tijdselement te benoemen, zoals wanneer je een alinea eindigt in de avond en de volgende alinea begint met:

Slaperig stond ik te wachten tot we samen naar school zouden fietsen.

Dan trekt de lezer zelf de conclusie dat er dus een nacht voorbij is gegaan. Hetzelfde geldt voor:

Voordat ik naar bed ging, oefende ik nog één laatste keer.

Dan weet de lezer dat het avond is geworden, zonder dat je dat letterlijk gezegd hebt. En voor:

Die nacht sliep ik beter dan ik in tijden heb gedaan.

Denk ook aan:

Voor het eerst sinds ik mijn krachten had ontdekt, had ik het gevoel dat ik ze onder controle had.

Je kunt ook nog verder gaan en maanden noemen, zoals:

In maart begon het pas weer écht licht te worden.

En wanneer je verhaal zich aan het begin van het jaar afspeeld, kun je een hoofdstuk bijvoorbeeld beginnen met:

Eindelijk was het zomervakantie!

Dan sla je zo een halfjaar over.

Tip 2: wat moet je dus niet doen?

Probeer weg te blijven van 'deze dag ging heel snel', 'een week later', en 'de rest van de week gebeurde er niets', omdat je dan letterlijk tegen de lezer zegt: "Dit is niet interessant". Als je dat te vaak doet, gaat het irritatie opwekken. Probeer zeker ook af te wisselen met de voorbeelden die ik hierboven geef, dus niet vier keer achter elkaar 'ja en in de avond gebeurde er dit'.

Tip 3: check, check, dubbelcheck

Controleer wanneer je verhaal af is (een eerste versie of wanneer je al helemaal tevreden bent, dat maakt niet uit) ieder begin van elke alinea even. Zo voorkom je dat je dus te vaak dezelfde tijdssprongen gebruikt hebt, maar het is sowieso een goeie, omdat er altijd afwisseling in moet zitten, ook als je geen tijdssprong gebruikt. Het gebruik van dezelfde woorden zie je vaak niet meer wanneer je aan het (her)schrijven bent, maar het wekt bij de lezer wel irritatie op.

Bonustip: voorkom dat je iedere zin/alinea met dezelfde paar woorden begint. Pas vooral op 'ik'
Tip 4: Hoe houd je er toch het tempo in met veel tijdssprongen?

Als je veel gebruik maakt van tijddsprongen, dan is het als lezer moeilijk om in het verhaal te komen en om een band op te bouwen met je personages, omdat je dat letterlijk overslaat. Pas dus op dat er niet tussen iedere alinea een grote sprong zit. Ondanks dat er in weinig woorden veel tijd verstrijkt, gaat het tempo dan uit je verhaal.

Het is lastig om een vuistregel te bedenken voor hoeveel sprongen je kunt toepassen per hoofdstuk, omdat dat natuurlijk voor ieder verhaal anders is. De enige tips die ik hierover kan geven, zijn wees er alert op en vraag feedback aan proeflezers. Ik raad aan om bijvoorbeeld scènes waarin mensen iets oefenen af en toe over te slaan, omdat er dan niet veel gebeurd TENZIJ je iets kunt schrijven dat impact heeft, zoals een ongeluk dat voor persoonlijke ontwikkeling zorgt bijvoorbeeld. Of een breakthrough die mensen meer zelfvertrouwen geeft. Hetzelfde geldt voor wanneer mensen veel reizen. Daar zijn tijdssprongen ook prima.

Tip 5: En hoe zit het dan met decoratieve onderbrekingen?

Ken je die prachtige tekeningen die terugkomen tussen sommige alinea's? Die geven ook aan dat er meer tijd verstrijkt dan gewoonlijk, meer dan een week bijvoorbeeld. Het is leuk om dat toe te voegen, omdat je je verhaal meer persoonlijkheid geeft en het tastbaar maakt, maar ook praktisch. Als de lezer eenmaal doorheeft hoeveel tijd er ongeveer verstrijkt bij zo'n decoratie, kun je ook impliciet gaan werken met tijdssprongen. Dus dan hoef je een alinea na een illustratie niet per se te beginnen met een tijdsbepaling zoals in de voorbeelden hierboven. De lezer snapt dan al dat er meer dan een week voorbij is gegaan.

Op welke plekken je zo'n decoratie precies invoegt, is denk ik persoonlijk. Het is voor iedere schrijver anders, dus het maakt eigenlijk niet uit. Zorg alleen wel dat je voor jezelf een vuistregel bedenkt. Het moet logisch zijn, want de lezer moet het ook begrijpen. Kies dus voor een consistente hoeveelheid tijd die door een decoratie vervangen wordt.

De voorbeelden die ik hierboven heb gegeven zijn niet één op één overgenomen uit Heks van Vuur en Oorlog.

Maak jij al bewust gebruik van tijdssprongen?

Ik zou deze tips graag aanvullen, dus feedback is altijd welkom!


Twitter Facebook LinkedIn Volgen


Lessen van S. Christina: 5 tempo tips

Productief schrijven: werken schrijfsprintjes?

Tips voor het schrijven van een character driven verhaal

Supertip: Hoe bouw je een bijpersonage uit?

13 stappen: Hoe maak ik een (digitale) fantasy landkaart?

Inspiratie voor veel meer dan alleen fantasy (De Legendes van Pendar)